آئين نامه داخلي كميسيون اصل نودم(90) قانون اساسي
ملاك عدل و اقامه ی آن، قانون است ... و ملاك قانون، شرع است . مقام معظم رهبری

24 آبان 1397

 آئين نامه داخلي كميسيون اصل نودم(90) قانون اساسي

 

مقدمه :

اصل نودم قانون اساسي رسيدگي به شكايات واصله از « طرزكار ».. مجلس ، قواي مجريه و قضاييه را به عهده مجلس گذاشته است . بنابراين مجلس حق نظارت بر « طرزكار » خود و قواي ديگر را دارد و بايد نسبت به آن ارزيابي نمايد ، و به شكايات وارده در اين زمينه رسيدگي كند و در هر مورد كه مربوط به « عموم » باشد گزارش كار خود را به اطلاع عامه برساند ، و طبعاً در كليه مواردي كه به تضييع حقوق­ بيت­المال يا اشخاص حقيقي و حقوقي منجر مي­شود حسب مورد پرونده را به قوه قضائيه يا مراجع ذي­ربط ارسال كند تا مقررات قانوني اعمال گردد.

 مجلس اين وظيفه مهم را به كميسيون اصل 90 محول كرده تا براساس قانون اساسي و ساير قوانين موضوعه و طبق آئين نامه داخلي مصوب خود اجرا كند.

بر اين اساس، اين آئين­نامه ( با توجه به تغييرات صورت گرفته در آيين­نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي بخصوص ماده 32 1) به شرح ذيل به تصويب اعضاء كميسيون رسيد :

فصل اول: وظائف و اختيارات قانوني كميسيون:

ماده 1- با توجه به اصل نودم  قانون اساسي و نيز مصوبات و آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي ، وظايف و اختيارات قانوني اين كميسيون به شرح ذيل مي باشد:

1-  سامان دادن و كارآمد­سازي مجلس و نمايندگان.

2-  رسيدگي به طرز كار مجلس، قوه مجريه ، قوه قضائيه و مسئولين آنها،  و نيز رسيدگي به شكايات مربوطه، و مطالبة پاسخ آنها از قواي مذكور.

3-  اعلام نتيجه رسيدگي ها، و مطلع كردن عامه مردم در مواردي كه موضوع مربوط به عموم باشد.

4-  بررسي گزارش­هاي ­قرائت­ شده ­كميسيونهاي­ تخصصي از تريبون مجلس ­حسب تقاضاي­ آن ها، و اعلام نتيجه آن به مجلس.

5- مكاتبه و مراجعه به قواي سه­گانه، وزارتخانه ها، ادارات،  سازمان هاي وابسته به آنها ، بنيادها، نهادهاي انقلابي و مؤسساتي كه به نحوي از انحاء به يكي از قواي فوق الذكر مربوط باشند.

6- اعلام عدم پاسخگوئي مسئولين به كميسيون، يا عدم پاسخ صحيح آنها، يا عدم اجابت دعوتهاي كميسيون،  به مراجع صالحه قضائي جهت اعمال مجازات هاي قانوني.

7- اعزام بازرس يا بازرسان جهت انجام تحقيق و بررسي شكايات  وارده ، و لزوم همكاري مسئولين ذي ربط با آنان.

8- اعلام تخلف مسئولين دستگاهها (در طرز كار خود) به مراجع صالحه قضائي براي رسيدگي خارج از نوبت.

9- اقدام قانوني نسبت به گزارش نهايي تحقيق و تفحص­هاي واصله از كميسيون­هاي تخصصي.

10- ارائه گزارشهائي كه مربوط به عموم باشد به هيأت رئيسه مجلس، و قرائت آن در جلسه علني مجلس.

11- تقاضاي انجام بازرسي فوق­العاده از سازمان بازرسي كل كشور.

فصل دوم: تشكيلات كميسيون

ماده 2- كميسيون داراي 8 عضو دائم و 13 عضو ديگر است كه طبق ماده 32 آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي انتخاب مي شوند.

تبصره - اعضاء غير دائم كميسيون پس از غيبت در سه جلسه متوالي و يا 5 جلسه متناوب در طول يكسال، مستعفي شناخته مي شوند و بايد كميسيون مربوطه جانشين آنها را معين كند.

ماده 3- كميسيون اصل نود داراي دو واحد مي­باشد:

 1-  واحد رسيدگي به طرزكارها و شكايات واصله كه اعضاي آن را نمايندگان عضو، مشاورين و كارشناسان كميسيون تشكيل مي­دهند.

2-  واحد دفتر براي اداره امور اجرائي كه اعضاء آنرا كارمندان مجلس تشكيل مي­دهند.

الف- واحد رسيدگي به طرزكارها و شكايات واصله

ماده 4- براي رسيدگي به طرزكار مجلس، قواي مجريه، قضائيه و شكايت­ها يا  گزارشهاي مربوطه سه حوزه تشكيل مي­گردد:

1- حوزه رسيدگي به طرز كار قوة‌ مجريه و شكايات مربوطه

2-  حوزه رسيدگي به طرز كار قوة قضائيه و شكايات مربوطه 

3- حوزه رسيدگي به طرز كار مجلس (و امور ويژه) و شكايات مربوطه 

تبصره : هريك از اين سه حوزه مي­توانند حسب اقتضاء ، كميته‌هائي را تشكيل دهند.

1-  حوزه رسيدگي  به طرز كار قوة مجريه و شكايات مربوطه

 مسئوليت اين حوزه به عهده يكي از نواب رئيس و معاونت آن به عهده يكي از اعضاي كميسيون خواهد بود و در آن پنج كميته به شرح ذيل تشكيل مي­گردد:

1/1- كميته فرهنگي  : براي رسيدگي به طرز كار و شكايات در محدوده وظايف كميسيون هاي فرهنگي و آموزش و تحقيقات مربوط به وزارتخانه هاي آموزش و پرورش- علوم، تحقيقات و فناوري- فرهنگ و ارشاد اسلامي- سازمان حج و زيارت - سازمان اوقاف و امور خيريه - سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري - سازمان صدا و سيما- سازمان تبليغات اسلامي- سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي- سازمان تربيت بدني - سازمان ملي جوانان - سازمان آموزش فني و حرفه اي - دانشگاه آزاد اسلامي و...

2/1- كميته اقتصادي : براي رسيدگي به طرز كار و شكايات در محدوده وظايف كميسيون هاي اقتصادي و برنامه، بودجه و محاسبات مربوط به وزارتخانه­هاي بازرگاني - امور اقتصادي و دارائي-  بانك ها- بيمه­ها - گمرك جمهوري اسلامي ايران - بنياد مستضعفان انقلاب اسلامي و...

3/1- كميته سياسي و نظامي : براي رسيدگي به طرز كار و شكايات در محدوده وظايف كميسيون هاي امنيت ملي و سياست خارجي و شوراها و امور داخلي كشور مربوط به رياست جمهوري، معاونت­ها و سازمان­هاي تابعه آن ( كه در كميته­هاي ديگر ذكر نشده ) - وزارتخانه­هاي كشور- دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح- امور خارجه- نيروهاي نظامي و انتظامي- استانداريها- شهرداريها- شوراهاي اسلامي و ...

4/1- كميته اجتماعي : براي رسيدگي به طرز كار و شكايات در محدوده وظايف كميسيون هاي بهداشت و درمان و اجتماعي مربوط به وزارتخانه­هاي بهداشت، درمان و آموزش پزشكي- كار و امور اجتماعي- رفاه و تأمين اجتماعي - تعاون - بنيادشهيدو امور ايثارگران انقلاب اسلامي - جمعيت هلال احمر- بنياد پانزده خرداد- و...

5/1- كميته فني و عمراني: براي رسيدگي به طرز كار و شكايات در محدوده وظايف كميسيون هاي صنايع و معادن، عمران، انرژي و كشاورزي، آب و منابع طبيعي مربوط به وزارتخانه هاي نيرو- ارتباطات و فناوري اطلاعات- صنايع و معادن- مسكن و شهرسازي- راه و ترابري- نفت - جهاد كشاورزي- سازمان حفاظت محيط­زيست- بنياد مسكن انقلاب اسلامي و...

2- حوزه رسيدگي به طرز كار قوة قضائيه و شكايات مربوطه

 مسئوليت اين حوزه به عهده يكي از نواب رئيس و معاونت آن به عهده  يكي از اعضاي كميسيون خواهد بود و براي اين حوزه كميته­اي به نام كميته قضائي جهت رسيدگي به طرز كار و شكايات واصله از قوه قضائيه (مشتمل بر ديوانعالي كشور- سازمان بازرسي كل كشور- ديوان عدالت اداري- دادستاني كل كشور- سازمان ثبت اسناد و املاك كشور- سازمان قضائي نيروهاي مسلح- سازمان پزشكي­قانوني- سازمان­زندانها و اقدامات تأميني و تربيتي كشور- دادگستري­ها) ، وزارت دادگستري ، ستاد اجرائي فرمان حضرت امام(ره) و... تشكيل مي­شود .

3- حوزه رسيدگي به طرزكار مجلس ( و امور ويژه ) و نيز شكايات مربوطه

مسئوليت اين حوزه و انتخاب معاونت آن به عهده رئيس كميسيون مي­باشد و براي اين حوزه كميته­اي به نام كميته مجلس و امور ويژه جهت رسيدگي به طرز كار مجلس ، نمايندگان آن ، كميسيونها ، شعب ، ديوان محاسبات كشور ، مركز پژوهشها و ... و شكايات مربوط به آنها تشكيل مي­شود. اين كميته به امور ويژه ( گزارشهاي مربوط به وزارت اطلاعات ، امنيت ملي كشور، و كليه مواردي كه داراي طبقه­بندي تلقي مي شود )  نيز رسيدگي مي­كند.

ماده 5- هر يك از كميته­هاي كميسيون داراي يك رئيس، يك معاون ، يك دبير و به تعداد لازم مشاور و كارشناس خواهد بود كه توسط هيأت­رئيسه كميسيون انتخاب مي گردند.

تبصره 1- هيأت رئيسه مي تواند با موافقت كميسيون از نمايندگان ادوار مجلس در كميته ها استفاده كند.

تبصره 2- هيأت­رئيسه­كميسيون، روساي كميته­ها و نمايندگان­كميسيون در مجامع و شوراها از ميان اعضاي ثابت كميسيون انتخاب­ميگردند.ولي با نظر هيأت رئيسه كميسيون ساير اعضاء كميسيون نيز مي­توانند بعنوان روساي كميته ها و نماينده كميسيون در مجامع و شوراها عضويت و يا شركت داشته باشند.

تبصره 3- هر يك از اعضاء غير ثابت كميسيون متناسب با كميسيون تخصصي خود بايد عهده دار وظيفه­اي در كميته مربوطه باشند .

تبصره 4- در هر مورد كه به اظهارنظر مشاوران و يا كارشناسان رشته خاصي نياز باشد، رئيس كميته مراتب را به رئيس كميسيون گزارش مي­كند تا با موافقت وي پيگيري شود.

تبصره 5- براي موضوعاتي كه (به تشخيص هيأت رئيسه كميسيون) مربوط به كميته­هاي مختلف باشد كميته خاص (مركب از اعضاء كميته هاي مربوطه ) تشكيل مي­شود .

تبصره 6- هيچ يك از كميته­ها نمي­توانند در پرونده­ها و امور كميته­هاي ديگر دخالت كنند مگر با نظر رئيس يا هيأت رئيسه كميسيون .

تبصره 7- هيأت رئيسه كميسيون مي­تواند حسب ضرورت براي هر يك از كميته ها ، گروههاي كاري تخصصي به­صورت موقت يا دائم ايجاد نمايد.

ب- واحد دفتر :

ماده 6- امور اداري كميسيون و اجزاء آن و نيز مرخصي ، حضور و غياب و ساير مسائل اداري بازرسان ، مشاوران و كارشناسان توسط مديركل دفتر اجرائي و زير نظر رئيس كميسيون انجام مي­پذيرد.

ماده 7- هيأت رئيسه كميسيون حقوقدانان ، مشاوران ، كارشناسان كميسيون به ويژه دبير كميسيون را از ميان افراد متقي ، امين ، با تجربه ، با حسن شهرت ، متخصص(متناسب با وظايف و نيازهاي كميسيون ) انتخاب و به سازمان اداري مجلس جهت صدور احكام آنان معرفي مي­نمايد .

ماده 8- در صورتي كه مديركل دفتر اجرائي كميسيون ، عدم صلاحيت يكي از كاركنان را احراز كند پس از موافقت رئيس يا هيأت رئيسه كميسيون او را به سازمان  اداري مجلس معرفي خواهد كرد.

ماده 9- كليه نامه هاي طبقه بندي شده زير نظر رئيس كميسيون مفتوح مي گردد.

تبصره: مسئولين كميته ها هر مطلبي را كه مربوط به امور ويژه تشخيص دهند بايد به كميته مربوطه منتقل ­كنند .

فصل سوم: آيين رسيدگي به شكايات

ماده 10- كليه نامه ها ، گزارشها و شكايات واصله توسط اداره كل دفتر اجرائي كميسيون ثبت ، بررسي و خلاصه آن با پيشنهاد مشخص حداكثر ظرف مدت يك هفته به مسئول ارجاعات كميسيون منعكس مي­شود .

ماده 11- مسئول ارجاعات (كه منتخب هيأت رئيسه از بين اعضاء ثابت كميسيون است ) مواردي را كه خارج از صلاحيت كميسيون تشخيص­دهد توسط دفتر اجرائي (همراه با راهنمايي هاي لازم براي پيگيري ) به شاكي اعلام مي كند. ساير موارد جهت اقدام به كميته هاي مربوطه ارجاع مي­گردد .

ماده 12- كليه شكايت هاي دريافتي ، به ترتيب وصول به كميته هاي مربوطه، مورد رسيدگي قرار مي­گيرد ، و در هريك از مراحل رسيدگي نيز بايد به ترتيب وصول به همان مرحله ، اقدامات لازم انجام ­گيرد مگر در موارد ضروري به تشخيص مسؤل كميته .

ماده 13 - در مواردي كه رسيدگي به يك پرونده فوريت داشته باشد واعضاء كميته مربوطه در دسترس نباشند ، يا به هر دليلي مصلحت نباشد بنا به تشخيص رئيس يا هيأت رئيسه كميسيون آن را به كميته ديگري ارجاع داده يا شخصاً اقدامات لازم را انجام مي­دهد.

ماده 14- دفتر اجرائي موظف است نتيجه اقدامات انجام شده توسط كميسيون را به اطلاع شاكي برساند مگر در امور طبقه بندي شده يا مواردي كه مسؤل كميته موافق نباشد .

ماده 15- مسئول هركميته شكايات واصله را بين نمايندگان عضو كميته ، مشاوران ، و كارشناس مربوطه كه مسئوليت كارگزاري را هم به عهده دارد توزيع مي­كند. كارشناس مزبور بايد ظرف مدت كمتر از يك ماه كليه وظائف محوله به خود را با سريعترين ابزار ممكنه اعم از تلفن ، فاكس ، مذاكره و ... انجام داده ، ابهامات و نقائص اسنادي پرونده را بر طرف نموده و جهت تصميمات بعدي به مسئول كميته تقديم نمايد تا وي دستورات مقتضي را صادر كند. اين مدت با نظر مسئول كميته براي يك بار قابل تمديد است .

ماده 16- هيچ پرونده­اي نبايد بيش از چهار ماه در كميته بماند مگر آنكه رئيس كميته ادله كافي اين امر را به هيأت رئيسه كميسيون ارائه نمايد.

ماده 17- هر پرونده­اي پس از تصميم گيري نهايي، جهت اقدامات بعدي (بايگاني يا گزارش به هيات رئيسه كميسيون) با امضاء مسئول كميته به مديركل دفتر اجرائي كميسيون ابلاغ مي گردد.

ماده 18- هر پرونده­ پس از موافقت هيأت رئيسه كميسيون در دستور كار كميسيون قرار مي گيرد .

ماده 19- شكاياتي كه ناشي از نقص يا ابهام قوانين در طرز كار قواي سه گانه  است پس از بررسي دركميته ذي­ربط ، با پيشنهاد اصلاح قانون مربوطه به هيأت رئيسه كميسيون گزارش مي­شود تا پس از بحث و بررسي در جلسه عمومي كميسيون مطرح و در صورت تأييد نهائي جهت اصلاح قانون مزبور به دولت يا كميسيون مربوطه ارائه شود.

ماده 20- كليه پيشنهادات ابتدائي راجع به اصلاح قوانين و طرز كار دستگاهها بايد به تصويب كميسيون رسيده باشد.

ماده 21- كليه مكاتبات با رهبري ، سران قواي سه گانه، رؤساي مجمع تشخيص مصلحت نظام ، شوراي نگهبان ، مجلس خبرگان رهبري و شوراي عالي انقلاب فرهنگي ، فرماندهان ارشد نيروهاي مسلح ( ستادكل، ستاد مشترك ،  نيروهاي سه گانه و ناجا ) ، معاون اول رئيس جمهور و نظائر آنها با امضاء رئيس كميسيون انجام مي­گيرد .

مكاتبه با ساير معاونين رئيس جمهور ، وزراء و همطرازان آنها با امضاء رئيس­ يا نواب، ومكاتبه با سايرمقامات كشوري،لشكري وقضائي حسب موضوع با امضاء رئيس كميته مزبور هم انجام مي گيرد.

تبصره : رئيس كميسيون ميتواند در موارد ضروري امضاء نامه­هاي فوق الذكر را بصورت موردي به نواب رئيس محوّل كند.

ماده 22-مسئولين­كميسيون بايد در ارسال مفاد شكوائيه ها براي ديگران رعايت اخلاق اسلامي و احتياطات لازم را خصوصاً در مسائل امنيتي بنمايند .

ماده 23- اگر دستگاههاي ذي ربط حداكثر تا يك ماه از تاريخ دريافت نامه كميسيون در اعلام پاسخ تعلل نموده يا پاسخ قانع كننده­اي ارائه ننمايند رئيس كميته بايد پس از يكبار پيگيري و عدم وصول پاسخ ، گزارش­­آن را  ­به هيأت رئيسه كميسيون ­ارائه­ كند تا تصميم ­مقتضي اتخاذ گردد.

ماده 24- دعوت­ از رؤساي قواي ­سه­گانه پس از پيشنهاد رئيس كميسيون و تأييد هيأت رئيسه و تصويب دو سوم اعضاء كميسيون با اطلاع هيأت رئيسه مجلس انجام مي­گيرد.

ماده 25-  دعوت از مسئولين قواي ثلاثه به كميسيون با رعايت ماده 21 انجام مي شود.

ماده 26- مديركل دفتر اجرائي كميسيون مي­تواند حسب دستور مسؤل كميته و متناسب با مخاطبين نامه­ها ، پيگيري نامه­هاي ارسالي وي را امضاء نمايد .

ماده 27- مديركل دفتر اجرائي كميسيون مي­تواند نامه­هاي مربوط به رؤساي بخش­هاي مختلف سازمان اداري مجلس را امضاء نمايد .

ماده 28- چنانچه با پيشنهاد مسئولين كميته­ها و تشخيص هيأت­رئيسه يا مسئول­كميسيون براي تحقيق در پرونده اي نياز به اعزام هيات باشد آن هيات با ابلاغ رئيس كميسيون به محل اعزام مي­شود . هيات مذكور موظف است پس از پايان مأموريت گزارش سفر خود را (همراه با نظريه و پيشنهاد)  حداكثر ظرف 15 روز به رئيس كميسيون ارائه نمايد. اين گزارش با موافقت هيأت رئيسه و تصويب كميسيون منتشر خواهد شد.

­تبصره : درهيأت اعزامي بايد يكي از نمايندگان مجلس ( با اولويت رئيس ‌كميته مربوطه) به­عنوان رئيس ، و مشاور و كارشناس كميته ( با موافقت رئيس كميسيون ) حضور داشته باشند. حضور كارشناسان ساير دستگاهها نيز با موافقت رئيس كميسيون بلامانع است .

ماده 29- گزارش­ كليه­ پرونده­هائي­ كه­ لازم است در صحن­ علني ­مجلس­قرائت شود بايد به­تصويب­ كميسيون رسيده باشد .

ماده 30- مقامات دولتي، قضائي و نمايندگان مجلس تنها با درخواست كتبي و موافقت رئيس كميسيون مي­توانند اسناد موجود در كميسيون را رويت كنند.

ماده 31- اسناد و اوراق پرونده­ها نبايد از كميسيون خارج گردد ، مگر در موارد ضرورت با موافقت كتبي­رئيس كميسيون .

ماده 32- مديــركل دفتر اجرائي ­كميسيون مي­تواند درجلسات رسمي­ كميسيون و هيات ­رئيسه شركت­ كند، مگر در موارد خاصّ .

اين آيين­نامه در 32 ماده و 12 تبصره در تاريخ 3/6/88  به اتفاق آراء به تصويب كميسيون رسيد.  


                                                                                            

 ] منظور از ًطرز كار ً شيوه اداره امور مربوطه است. بنابراين هر نوع تعلل مسئولين در انجام مسئوليت­هاي محوله،اطاله كارها، عدم رسيدگي به خواسته هاي مشروع ارباب رجوع، عدم رعايت صرفه جوئي هاي لازم در مصرف بيت المال،القاء مطالب غيرواقعي يا گمراه كننده به مردم و امثال اينها باشد  ً طرز كار ً تلقي مي شود.

1-  مادة 32 آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي] به منظور سامان دادن و كارآمدسازي مجلس و نمايندگان خصوصاٌ نسبت به طرز كار قواي مجريه و قضائيه و مجلس مبتني بر اصول متعدد قانون اساسي بالاخص اصل نودم (90 ) ، كميسيوني به نام اصل نودم (90) قانون اساسي تشكيل مي­گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد. اعضاء اين كميسيون به شرح ذيل است 1- از هر كميسيون تخصصي يك نفر با معرفي كميسيون مربوطه . 2- هشت (8) نفر از نمايندگان كه توسط رؤساي شعب و هيأت رئيسه به عنوان اعضاي ثابت انتخاب مي شوند. [

2- اصل نودم قانون اساسي ، ماده 5 قانون نحوه اجراي اصل نودم قانون اساسي  ، ماده 32 و تبصره 3 ماده 25 آيين نامه داخلي مجلس ، و نظريه هاي تفسيري شوراي نگهبان قانون اساسي در مورخ 27/8/1366 و 23/10/1366

3- اصل نودم قانون اساسي

4- تبصره 1 ماده 33 آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي   

5- قانون اجازه مكاتبه و تحقيق مستقيم به كميسيون اصل نود با دستگاههاي دولتي جهت رسيدگي به شكايات مردم، ماده 2 قانون نحوه اجراي اصل 90 قانون اساسي

6-  قانون الحاق يك تبصره به ماده واحده مصوب 1/11/1359 مجلس شوراي اسلامي راجع به اجازه مكاتبه و تحقيق مستقيم به كميسيون اصل 90 با دستگاههاي دولتي، مواد 2 و 7 قانون نحوه اجراي اصل نودم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران

7-  ماده 3 قانون نحوه اجراي اصل نودم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران

8- - تبصره ماده 5 قانون نحوه اجراي اصل نودم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران 

9- تبصره 5 ماده 198 آيين نامه داخلي مجلس

10- ماده واحده قانون نحوه گزارش كميسيون اصل 90 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و ماده 116 آيين نامه داخلي مجلس

11- بند «ب» ماده 2 قانون اصلاح موادي از قانون تشكيل سازمان بازرسي كل كشور و الحاق يك تبصره به آن ماده 1 قانون نحوه اجراي اصل نودم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران