آیین نامه داخلی مجلس
ملاك عدل و اقامه ی آن، قانون است ... و ملاك قانون، شرع است . مقام معظم رهبری

24 آبان 1397

 آئين‏نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى



توضیح ضروری:

          قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی که تقدیم می‌گردد حاصل اعمال دوفقره از اصلاحات مصوب19/2/1391 و 30/2/1391 مجلس شورای اسلامی در متن آیین‌نامه داخلی چاپ شده در تاریخ بهمن ماه 1387 می‌باشد.



فهرست تطبيقي شماره مواد آئين‌نامة داخلي

قديم   با   جديد

قديم

جديد

قديم

جديد

1تا6

عينا

116

105

7

8

117

9

8

7

118تا146

119تا147

9تا28

10تا29

147

حذف شد

29

42

148تا165

عينا

30تا40

46تا56

166

حذف شد

40مكرر

57

167تا173

166تا172

41تا45

58تا62

174تا187

189تا202

46و47

40و41

188تا201

204تا217

48تا57

63تا72

201مكرر1و2

218و219

58و59

43و44

202تا212

173تا183

60تا63

73تا76

213

45

64

111

214تا217

184تا187

65تا74

30تا39

217مكرر

188

75تا102

77تا104

218

220

103تا107

106تا110

218مكرر

221

108تا113

112تا117

219تا233

222تا236

114

حذف شد

234

203

115

118

235و236

237و238

 



فهرست تطبيقي شماره مواد آئين‌نامة داخلي

جديد   با   قديم

جديد

قديم

جديد

قديم

1تا6

عينا

111

64

7

8

112تا117

108تا113

8

7

118

115

9

117

119تا147

118تا146

10تا29

9تا28

148تا165

عينا

30تا39

65تا74

166تا172

167تا173

40و41

46و47

173تا183

202تا212

42

29

184تا187

214تا217

43و44

58و59

188

217مكرر

45

213

189تا202

174تا187

46تا56

30تا40

203

234

57

40مكرر

204تا217

188تا201

58تا62

41تا45

218و219

201مكرر1و2

63تا72

48تا57

220

218

73تا76

60تا63

221

218مكرر

77تا104

75تا102

222تا236

219تا233

105

116

237و238

235و236

106تا110

103تا107

-

-

 

 



فهرست مندرجات آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي

عنــــوان

باب اول - كليات

فصل اول - تشكيل مجلس و تشكيلات آن

مبحث اول - افتتاحيه و استقرار مجلس

اول - محل تشكيل

دوم - افتتاح مجلس

سوم - تشريفات سوگند

چهارم - جايگاهها

پنجم - انتظام مجلس

مبحث دوم - تشكيلات قانونگذارى مجلس

اول - هيأت‏هاى رئيسه مجلس

الف - هيأت رئيسه سنى

ب - هيأت رئيسه موقت

ج - هيأت رئيسه دائم

د - مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس

دوم - شعب و كميسيونها

الف - شعب

1- رسيدگي به اعتبارنامه نمايندگان

2- تعيين اعضاي كميسيونها

ب - كميسيونها

1-  كميسيونهاى خاص

1-1- كميسيون مشترك

2-1- كميسيون ويژه

3-1- كميسيون تلفيق

4-1- كميسيون تحقيق

5-1- كميسيون تدوين‏آيين‏نامه داخلى مجلس

6-1- كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسى

2- كميسيونهاى تخصصى

1-2- كميسيون آموزش و تحقيقات

2-2- كميسيون اجتماعي

3-2- كميسيون اقتصادي

4-2- كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي

5-2- كميسيون انرژي

6-2- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات

7-2- كميسيون بهداشت و درمان

8-2- كميسيون شوراها و امور داخلي كشور

9-2- كميسيون صنايع و معادن

10-2- كميسيون عمران

11-2- كميسيون فرهنگي

12-2- كميسيون قضائي و حقوقي

13-2- كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي

3- مقررات مشترك كميسيون‌ها

مبحث سوم - تشكيلات ادارى و پشتيبانى مجلس

فصل دوم - نمايندگان

مبحث اول - مصونيت نمايندگان

مبحث دوم - تعهدات نمايندگان

مبحث سوم - حقوق نمايندگان

مبحث چهارم - مأموريت‌ها

مبحث پنجم - تعطيلات و مرخصي‌ها

مبحث ششم - غيبت نمايندگان

مبحث هفتم - استعفاي نماينده و نحوه بررسى آن

فصل سوم - گردش كار مجلس

مبحث اول - جلسات مجلس

مبحث دوم - نطقها و مذاكرات

اول - نطقها

دوم - مذاكرات

مبحث سوم - آراء

اول - كميت آراء

دوم - كيفيت آراء

سوم - اعلام نتيجه رأى

باب دوم - وظائف و اختيارات مجلس شوراى اسلامى

فصل اول - قانونگذارى

مبحث اول - طرحها و لوايح قانونى

اول - طرحهاى قانونى

دوم - لوايح قانونى

سوم - طرحهاى شوراى‏عالى استانها

چهارم - مقررات مشترك طرحها و لوايح

مبحث دوم - مراحل بررسى و تصويب طرحها و لوايح عادى

اول- بررسى طرحها و لوايح در كميسيون‏ها

دوم- بررسى و تصويب طرحها و لوايح در مجلس

مبحث سوم - مراحل بررسى و تصويب طرحها و لوايح فوريتي

اول - كليات

دوم - طرحها و لوايح يك فوريتى

سوم - طرحها و لوايح دوفوريتى

چهارم - طرحها و لوايح سه فوريتى

مبحث چهارم - بررسى طرحها و لوايح طبق اصل هشتادوپنجم(85) قانون اساسي

مبحث پنجم - نحوه بررسي موارد خاص و مهم

اول - نحوه تصويب معاهدات و قراردادهاى بين‏المللى

دوم - اصلاح جزئى در خطوط مرزها

سوم - محدوديت‌هاى ضرورى

چهارم- ساير موارد

مبحث ششم- نحوه بررسي برنامه و بودجه سالانه كل كشور

اول- تصويب برنامه توسعه

دوم - تصويب بودجه سالانه كل كشور

مبحث هفتم - تفسير قوانين

مبحث هشتم - نكات مشترك مربوط به بررسى طرحها و لوايح

مبحث نهم- ارجاع مصوبات مجلس به شوراى نگهبان، مجمع تشخيص مصلحت نظام و مراحل رسيدگى به آنها

مبحث دهم - تقاضاي همه‌پرسي

فصل دوم - نحوه بررسى و رأى اعتماد به هيأت وزيران

فصل سوم- نظارت

مبحث اول- نحوه بررسى اصول هشتاد و هشتم(88) و هفتاد و ششم(76) قانون اساسى

اول - تذكر و سؤال

الف - تذكر

ب - سؤال

دوم - تحقيق و تفحص

مبحث دوم - نمايندگان ناظر در مجامع، هيأتها و شوراها

مبحث سوم- نحوه رسيدگى ديوان محاسبات به اجراى بودجه سالانه كل‌كشور

مبحث چهارم- استيضاح

اول - استيضاح وزيران

دوم - استيضاح و عدم كفايت رئيس جمهور

ششم

 

مبحث پنجم- ساير مقررات

ضمائم - قوانين مرتبط با آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي

‌1- قانون مستثني بودن مصوبات مربوط به آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي از موضوع ماده 2 قانون مدني مصوب 7/10/1372

2- قانون تدوين و تنقيح قوانين و مقررات كشور مصوب 25/3/1389

3- قانون نظارت مجلس بر رفتار نمايندگان مصوب 15/1/1391

4- قانون نحوه اجراي اصل نودم (90) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مصوب‌25/8/1365

5- قانون اجازه مكاتبه و تحقيق مستقيم به كميسيون اصل نودم (90) با دستگاههاي دولتي جهت رسيدگي به شكايات مردم مصوب 1/11/1359



 

آيين‏نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى

باب اول - كليات

فصل اول- تشكيل مجلس و تشكيلات آن

مبحث اول- افتتاحيه و استقرار مجلس

اول - محل تشكيل

ماده 1- محل دائمي مجلس شوراى اسلامى ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در اين محل، رسميت دارد. تعيين هر محل ديگر با پيشنهاد هيأت رئيسه و رأي موافق دوسوم نمايندگان حاضر در جلسه رسمي مجلس است.

تبصره 1- در مواقع اضطرار كه تشخيص آن بر عهده هيأت رئيسه مجلس است اگر تشكيل جلسات رسمي در محلهاي موضوع اين ماده ممكن نشود، از طرف هيأت رئيسه، محل ديگري تعيين مي‌شود و به اطلاع نمايندگان مي‌رسد. ادامه تشكيل جلسات در اين محل نيز با رأي اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه رسمي است.

تبصره 2- رأي‌گيري موضوع اين ماده بعد از صحبت يك مخالف و يك موافق هركدام حداكثر به مدت پنج دقيقه انجام مي‌شود.

دوم - افتتاح مجلس

ماده 2- نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراى اسلامى طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسى با حضور حداقل دوسوم مجموع نمايندگان رسميت مى‏يابد. در آغاز جلسه آيات (35) تا (42) سوره شورى تلاوت مى‏شود.

پس از قرائت پيام مقام معظم رهبرى مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران حضرت امام خمينى (ره) و شهيدان انقلاب اسلامى و اداى احترام وتجديد عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت.

سوم - تشريفات سوگند

ماده 3- نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسى سوگند ياد مى‏كنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت مى‏شود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگندنامه را امضاء مي‌كنند.

نمايندگان اقليت‏هاى دينى اين سوگند را با ذكر كتاب آسمانى خود ياد خواهند كرد.

نمايندگانى كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمى كه حضور پيدا مى‏كنند سوگند را به‌جا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند.

چهارم - جايگاهها

ماده 4- جايگاه نمايندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمايندگان به مجلس به حكم قرعه تعيين مى‏شود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه‏كشى هرسال تجديد مى‏شود. نمايندگانى كه در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بوده‏اند به حكم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند يافت. در دو رديف اول رئيس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضاى شوراى نگهبان و هيأت وزيران و معاونان امور مجلس و ديگر افراد مجاز طبق اين آيين‏نامه خواهند نشست و افراد مذكور به‌هيچ‌وجه مجاز به نشستن در صندلى نمايندگان و يا تردد در محل استقرار نمايندگان نمى‏باشند.

ماده 5- خبرنگاران و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مأمورين انتظامات مجلس در محلهاى مخصوص، حق حضور خواهندداشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه بى‏نظمى خوددارى كنند. در غير اين‌صورت با دستور رئيس جلسه، صحن را ترك مى‏نمايند. در صورتى كه عمل آنان مستوجب تعقيبات كيفرى بشود فرد خاطى بارعايت مقررات توسط مأمورين انتظامات مجلس توقيف و به مراجع صالحه تحويل خواهد شد.

تبصره 1- هريك از نمايندگان مى‏تواند در هر جلسه براى حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان را بنمايد. انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براى آنان مى‏باشد.

تبصره 2- معاونت اجرائي مجلس با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيأت رئيسه، براى خبرنگاران جرائد داخلى كه طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براى خبرنگاران خارجى با معرفى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مى‏نمايد.

پنجم- انتظام مجلس

ماده 6- حفظ انتظام وامنيت محوطه مجلس به عهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوه‏اى بدون اجازه رئيس، حق‌مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.

ماده 7- حمل هر نوع اسلحه براى كسانى كه وارد ساختمان اصلى مجلس مى‏شوند مطلقاً ممنوع است.

ماده 8- رئيس جمهور و معاونان او، وزيران به اجتماع يا به انفراد حق‌شركت در جلسات علنى مجلس را دارند و مى‏توانند مشاوران خود را نيز همراه داشته باشند و رئيس قوه قضائيه براى شركت در مراسم تحليف رئيس‌جمهور در مجلس شركت مى‏كند و همچنين اعضاى شوراى نگهبان حق حضور در كليه جلسات رسمى مجلس را دارند و چنانچه طرح يا لايحه‏اى با قيد دو يا سه فوريت در دستور مجلس قرار گيرد اعضاي شوراى نگهبان بايد در آن جلسه شركت نمايند.

تبصره 1- ساير مسؤولان دستگاههاي اجرائي و قضائي اعم از دولتي يا غيردولتي كه از طرف هيأت رئيسه براي دفاع و توضيح طرح يا لايحه دعوت شده‌اند مي‌توانند در جلسات مجلس شركت نمايند.

تبصره 2- رئيس و دادستان ديوان محاسبات، معاون امورمجلس هريك از وزيران و آن عده از كاركنان مجلس كه حضور آنان در صحن مجلس ضروري باشد و معاونان امورمجلس ديگر دستگاهها و نهادها با اجازه هيأت رئيسه حق حضور در جلسات را دارند. اين افراد مي‌توانند در جلساتي كه موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شركت نمايند.

ماده 9- رؤساى جمهور، نخست وزيران، رؤساى مجلس و مقامات عالى‏رتبه كشورهاى ديگر كه به دعوت مقامات جمهورى اسلامى ايران به ايران مى‏آيند و بنا به صلاحديد همتاى آنان و تصويب هيأت رئيسه مجلس حضورشان در جلسه رسمى و علنى به مصلحت باشد مى‏توانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنرانى نمايند. اين موضوع قبل از شروع جلسه بايد به اطلاع نمايندگان برسد.

 

مبحث دوم - تشكيلات قانونگذارى مجلس

اول - هيأتهاى رئيسه مجلس

الف - هيأت رئيسه سنى

ماده 10- مسن‏ترين فرد از نمايندگان حاضر به‏عنوان رئيس سنى و فرد بعدى به‏عنوان نائب‌رئيس و دونفر از جوانترين نمايندگان حاضر به سمت دبير معين مى‏شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مى‏گيرند. درصورت تساوى سن، هيأت رئيسه سنى با قيد قرعه از بين مسن‏ترين و جوان‌ترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد.

اعلام هيأت رئيسه سنى با معاونت قوانين مجلس است.

ماده 11- وظايف هيأت رئيسه سنى، اداره جلسه افتتاحيه، انجام مراسم تحليف، قرعه‌كشي اسامي نمايندگان براي عضويت در شعب و توزيع اعتبارنامه‌ها بين شعب و اجراى انتخابات هيأت رئيسه موقت است.

ب - هيأت رئيسه موقت

ماده 12- انتخاب هيأت رئيسه موقت در دومين جلسه علنى مجلس انجام خواهد شد. تركيب و طرز انتخاب آن مانند هيأت رئيسه دائم است، به جز اينكه اكثريت نسبى در انتخاب رئيس كافى خواهد بود.

هيأت‌رئيسه موقت بلافاصله پس‌از انتخاب، با متن سوگندنامه هيأت رئيسه دائم مراسم تحليف را به‌جاى خواهد آورد.

ماده 13- وظايف هيأت رئيسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تأييد اعتبارنامه دوسوم نمايندگان و اجراى انتخابات هيأت رئيسه دائم و تمشيت امور ادارى مجلس است.

ج - هيأت رئيسه دائم

ماده 14- پس از قرائت گزارش كليه شعب پانزده‌گانه و تصويب اعتبارنامه حداقل دوسوم مجموع نمايندگان، هيأت رئيسه موقت اقدام به انتخاب هيأت رئيسه دائم مى‏كند، اعضاى هيأت رئيسه دائم براى يك‌سال انتخاب مى‏شوند. مبناى تجديد انتخابات سالانه، سالروز انتخابات هيأت رئيسه قبلى بوده و درصورتى‌كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مى‏گردد و مسؤوليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل تفويض خواهد گرديد.

ماده 15- هيأت‌رئيسه دائم مركب از رئيس، دو نائب‌رئيس، شش‌دبير و سه ناظر مى‏باشد.

ماده 16- انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان صاحب رأى است و انتخاب نواب رئيس، دبيران و ناظران هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبى و رأى مخفى و با ورقه خواهد بود. در صورتى‌كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبى كافى خواهد بود.

تبصره 1- چنانچه آراء براى رئيس، نواب رئيس، دبيران ، ناظران با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين مى‏شوند.

تبصره 2- در صورتى به فرد غائب در جلسه مى‏توان رأى داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخاب هيأت رئيسه، كتباً نامزدى خود را به معاونت قوانين مجلس اعلام كرده باشد.

ماده 17- قبل از أخذ رأى براى هيأت رئيسه، اسامى داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علنى اعلام خواهد شد.

ماده 18- اعضاي هيأت رئيسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان با قرائت متن زير سوگند ياد مي‌كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مى‏باشند.

 

بسم الله الرحمن الرحيم

«من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراى اسلامى در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مى‏كنم كه حداكثر توان خود را براى اجراي آيين‏نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى با مراعات بى‌طرفى كامل در انجام وظايف به‌كار گيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين‏نامه اجتناب نمايم

ماده 19- نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به‌عنوان نائب رئيس اول و نائب رئيس دوم و درصورت تساوى آراء با قيد قرعه انتخاب مى‏شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را برعهده خواهند داشت.

تبصره- رئيس مجلس مى‏تواند حتى هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمى را به ترتيب به‌عهده نواب رئيس بگذارد.

ماده 20- اگر رئيس مجلس پيش از انقضاى مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد مى‏سازند و متن استعفاءنامه را قرائت يا فوت را اعلام مى‏دارند. درمورد فوت به احترام متوفى جلسه ختم مى‏شود و در هر صورت در جلسه بعد نائب رئيس جلسه را تشكيل مى‏دهد و رئيس جديد طبق آيين‏نامه داخلى مجلس انتخاب مى‏شود.

در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاءنامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفى و مذاكراتى كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به‌عمل مى‏آيد، حداكثر توضيحات رئيس، سي دقيقه و سه نفر نماينده هركدام ده دقيقه است.

تبصره 1- در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاى هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد.

تبصره 2- انتخاب رئيس و هريك از اعضاى هيأت رئيسه جديد براى مدت باقيمانده از يك‌سال خواهد بود.

ماده 21- هيچ‌يك از اعضاي هيأت رئيسه مجلس نمى‏تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتى كه هريك از اعضاي اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفى شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين‏نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمى‏توانند به عنوان رئيس يا سخنگوي كميسيون‏هاى مجلس انتخاب گردند و درصورتى‌كه رئيس يا سخنگوي كميسيون‏ها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفى شناخته مى‏شوند.

ماده 22- وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از:

1- اداره جلسات مجلس به‏شرح مواد اين آيين‏نامه

2- اداره كليه امور ادارى، مالى، استخدامى و سازمانى مجلس

3- امضاى كليه احكام استخدامى براساس آيين‏نامه استخدامى كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات

4- امضاى كليه نامه‏هاى مربوط به امور قانونگذارى و پارلمانى مجلس

5- حضور در نهادهاى قانونى كه رئيس مجلس عضو آنها است.

6- ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيأت رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاى تابعه آن هر سه ماه يك‌بار به نمايندگان

7- ساير موارد مذكور در قانون اساسى و ديگر مقررات

ماده 23- وظايف دبيران عبارتند از:

1- مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها

2- قرائت طرحها و لوايح، پيشنهادها، نوشته‏ها و مطالبى كه بايد به اطلاع مجلس برسد.

3- تنظيم پيشنهادهاى واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره

4- ترتيب اجازاتى كه نمايندگان در جلسه براى نطق مى‏خواهند، با رعايت حق تقدم و قيد شماره ترتيب

ماده 24- وظايف و اختيارات هيأت رئيسه عبارتند از:

1- نظارت بر كليه امور ادارى، مالى، استخدامى و سازمانى مجلس

2- تصويب بودجه پيشنهادى سالانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طى مراحل قانونى

3- تصويب حقوق مالى نمايندگان طبق اين آيين‏نامه

4- انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس

5- نظارت بر انجام امور مربوط به گزارش‌ها و چاپ و توزيع آنها

6- تهيه و تنظيم برنامه هفتگى مجلس

7- مسؤوليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلتهاى قانونى مذكور در اين آيين‏نامه

8- تصميم‌گيري در خصوص دعوت از اشخاص حقيقي و حقوقي و موافقت با حضور اشخاص متقاضي جهت شركت و يا اظهارنظر در مجلس

9- اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاى نمايندگان به وزارت كشور

10- بررسى و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيون‏ها و شعب و اتخاذ تصميم در موارد اختلافي يا عدم رعايت آيين‌نامه

11- حفظ شأن و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانونى نمايندگان

12- تصويب سازوكار لازم جهت بهبود روشهاي نظارتي و ساماندهي امور ناظران منتخب مجلس و كميسيون‌ها درمجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان

تبصره- جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دوسوم اعضاء كه رئيس يا يكى از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مى‏يابد و مصوبات آن با رأى اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.

د - مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس

ماده 25- رئيس مجلس و ساير اعضاى هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين‏نامه در برابر مجلس مسؤوليت مشترك دارند.

ماده 26- هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاى وظايف رئيس يا ساير اعضاى هيأت رئيسه معترض باشند، مى‏توانند طى تقاضاى كتبى با امضاى حداقل بيست و پنج نفر و يا به‏درخواست كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس، تشكيل هيأت رسيدگى به اعتراضات، مركب از رؤساى كميسيون‏هاى تخصصى و اعضاي كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس را درخواست نمايند. كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي مكلف است ظرف سه روز نسبت به تشكيل هيأت رسيدگى به اعتراضات، اقدام نمايد. هيأت اخير مكلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبين معترضين، به موضوع رسيدگى نمايد. درصورتى كه اكثريت اعضاي هيأت رأى بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وى در هيأت رئيسه تعليق مى‏گردد. گزارش هيأت در اين باره در جلسه غيرعلنى مورد بررسى قرار مى‏گيرد و در اولين جلسه علنى مجلس بدون بحث به رأى‏گيرى گذاشته مى‏شود. درصورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و درغير اين‌صورت از سمت خود مستعفى شناخته مى‏شود و حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.

تبصره 1- هيأت رسيدگىكننده به اعتراض، در ابتداى نخستين جلسه خود هيأت رئيسه‏اى را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه كميسيون‏ها، انتخاب مى‏نمايند. جلسات هيأت باحضور سه چهارم اعضاء رسميت مى‏يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأى اكثريت مطلق حاضران مى‏باشد.

تبصره 2- نمايندگان معترض و اعضاي مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأى در جلسه هيأت رسيدگى‌كننده به اعتراضات را ندارند.

تبصره 3- رسيدگى فوق مانع از انجام وظايف قانونى كميسيون
اصل نودم (90) قانون اساسى نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان مى‏توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيرى نمايند.

تبصره 4- نحوه رسيدگي به اعتراض درمورد ايفاي وظايف رئيس كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي و نيز رئيس و دادستان ديوان محاسبات و همچنين ساير نمايندگان مجلس كه با رأي مجلس انتخاب مي‌شوند ولي در اين آيين‌نامه براي رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف آنان روشي مشخص نشده است طبق اين ماده است.

تبصره 5- چنانچه ده نفر از نمايندگان به عملكرد هريك از نمايندگان منتخب مجلس در هيأتها، مجامع و شوراهاي غير استاني و غير شهرستاني معترض باشند، طبق اين ماده به عملكرد آنان رسيدگي مي‌شود.

دوم - شعب و كميسيون‏ها

الف - شعب

ماده 27- پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه به‌طور مساوى به پانزده شعبه تقسيم مى‏شوند و افراد باقيمانده به‏ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده مى‏شوند. نمايندگانى كه بعداً سوگند ياد مى‏كنند به حكم قرعه به عضويت شعبى كه كسرى دارند پذيرفته مى‏شوند.

هر شعبه داراى يك رئيس، دو نائب رئيس، يك سخنگو و دو دبير خواهد بود كه جداگانه با رأى مخفى با ورقه و با اكثريت نسبى بيش از يك سوم كل اعضاي شعبه، انتخاب مى‏شوند و در صورت تساوى به حكم قرعه عمل خواهد شد.

نتيجه انتخابات با ذكر آراء طى گزارشى به‏وسيله سخنگو به اطلاع مجلس مى‏رسد. مناط اعتبار براى رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دوسوم اعضاء مى‏باشد و تصميمات شعب، به‏جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.

ماده 28- هر يك از شعب براى تمام دوره نمايندگى رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از:

1- رسيدگى به اعتبارنامه‏ها

2- تعيين اعضاى كميسيون تحقيق

3- تعيين اعضاى كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس

4- بررسى و تشخيص صلاحيت نامزدهاى عضويت دركميسيون‏هاى تخصصى مجلس

ماده 29- هر يك از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قيد اسامى حاضران و غائبان و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند.

 

1- رسيدگى به اعتبارنامه نمايندگان

ماده 30- شعب به موجب جدول حوزه‏هاى انتخاباتى مجلس شوراى اسلامى كه براساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانين مجلس با نظارت هيأت رئيسه تنظيم و توزيع مى‏شود، رسيدگى به اعتبارنامه‏ها را شروع و نسبت به مداركى كه در شوراى نگهبان مورد رسيدگى قرار نگرفته و يا پس از رسيدگى شوراى نگهبان به دست آمده است اتخاذ تصميم خواهد نمود و گزارش تصويب يا رد آن را از طريق هيأت رئيسه به مجلس تقديم مى‏دارند. هر شعبه براى تسريع در كار مى‏تواند يك يا چند شعبه فرعى تعيين كند كه اعضاى آن با قيد قرعه از بين منتخبان آن شعبه تعيين مى‏شوند، ولى رسيدگى نهائى در شعبه اصلى به عمل مى‏آيد و گزارش آن توسط سخنگوي شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و درصورت غيبت سخنگو و همچنين در صورتى كه سخنگوي شعبه در جلسه باشد، ليكن نخواهد درباره اعتبارنامه صحبت كند به ترتيب يكى از دو نائب رئيس يا دبيران وظيفه او را انجام خواهد داد.

ماده 31- هيأت رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامه‏هاى ارجاعى به شعب را تكثير و دراختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه نماينده‏اى به هريك از اعتبارنامه‏ها معترض باشد، حداكثر ظرف سه روز از تاريخ انتشار فهرست فوق‏الذكر اعتراض خود را كتباً به شعبه مربوطه تقديم مى‏دارد. شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسى هر اعتبارنامه از معترضان جهت توضيح اعتراض خود دعوت به عمل آورد.

تبصره- درصورت عدم حضور معترض يا معترضان در شعبه، حق طرح اعتراض در جلسه علنى را نخواهند داشت مگر آنكه عدم حضور آنان به تشخيص هيأت رئيسه با عذر موجه بوده باشد و همچنين در صورتى كه شعبه در موعد مقرر از معترض يا معترضان دعوت به عمل نياورد، آنان مى‏توانند در جلسه علنى اعتراض نمايند.

ماده 32- هيچ شعبه‏اى نمى‏تواند تقديم گزارش خود را بيش از دوازده روز از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. درصورتى كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نائب رئيس شعبه مكلف است هيأت‌رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غير اين صورت به شعبه بعد ارجاع مي‌نمايد كه ظرف ده روز پس از دريافت پرونده، گزارش دهد.

ماده 33- گزارش هريك از شعب درباره تأييد يا رد اعتبارنامه‏ها بدون ذكر دليل در مجلس قرائت مى‏شود. درصورتى كه گزارش شعبه مبنى‏بر رد اعتبارنامه باشد و يا اينكه معترضان بر اعتراض خود باقى باشند، اعتبارنامه به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد.

درغيراين صورت اعتبارنامه مصوب تلقى گرديده و رئيس مجلس تصويب آن را اعلام مى‏نمايد.

ماده 34- كميسيون تحقيق ظرف حداكثر پانزده روز به دلايل و توضيحات كتبى شعب و معترضان (كه بايد ظرف پنج روز از تاريخ ارجاع اعتبارنامه به كميسيون، به آن كميسيون فرستاده باشند) رسيدگى مى‏كند و پس از استماع و بررسى توضيحات شفاهى معترضان و مدافعات كتبى يا حضورى نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي‌دارد.

درصورت عدم حضور عمدى نماينده مورد اعتراض در كميسيون و يا عدم ارسال مدافعات‏ كتبى كميسيون مى‌تواند بدون استماع مدافعات وى نظر خود را به مجلس ارسال دارد.

ماده 35- چنانچه اعتبارنامه نماينده‏اى از طرف شعبه يا نماينده‏اى مورد اعتراض قرارگرفته و به كميسيون تحقيق احاله شده باشد نظر كميسيون مذكور در مجلس قرائت مى‏شود. اگر گزارش كميسيون تحقيق مبنى بر رد اعتبارنامه باشد سخنگوي كميسيون ادله رد اعتبارنامه را توضيح مى‏دهد. در صورتى كه گزارش مبنى بر تأييد صحت اعتبارنامه باشد و يا در موعد مقرر گزارش ندهد، ابتداء سخنگوي شعبه معترض، ادله رد اعتبارنامه را توضيح مى‏دهد و نماينده معترض حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مى‏كند و در صورتى كه معترضان متعدد باشند حداكثر تا سه نفر با توافق بقيه و در صورت عدم توافق با قيد قرعه انتخاب مى‏شوند و هريك حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مى‏كنند. نماينده‏اى كه اعتبارنامه‏اش مورد اعتراض قرار گرفته به مدت دو برابر وقت مخالفان مى‏تواند صحبت كند و مى‏تواند قسمتى از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار نمايد.

ماده 36- چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وى براى دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأى‏گيرى مى‏شود.

تبصره- درصورتى كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلايل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مى‏توانند با اطلاع قبلى هيأت رئيسه، دلايل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگرى تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.

ماده 37- اگر كميسيون تحقيق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكرد، نماينده‏اى كه اعتبارنامه‏اش مورد اعتراض واقع گرديده، مى‏تواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلايل عدم گزارش كميسيون تحقيق، از هيأت‌رئيسه درخواست بنمايد. همچنين پانزده نفر از نمايندگان هم مى‏توانند چنين تقاضايى را از هيأت رئيسه بنمايند. هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت اين درخواست را در مجلس مطرح نمايد. پس از استماع توضيح كميسيون، مجلس در اين مورد تصميم مى‏گيرد. در صورت موجه بودن علت تأخير، مجلس مى‏تواند مهلت را تا پانزده روز ديگر تمديد نمايد. در غير اين‌صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح مى‏گردد و نماينده معترض و در صورت نبودن معترض سخنگوي شعبه مربوطه دلايل عدم تأييد صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بيان مى‏كند. پس از دفاع نماينده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رأى‏گيرى مى‏شود.

ماده 38- أخذ رأى نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفى وبا ورقه مخصوص خواهد بود.

ماده 39- نمايندگانى كه هنوز اعتبارنامه آنان به تصويب نرسيده حق دادن رأى به جز در مورد اعتبارنامه نمايندگان و همچنين حق حضور در شعبه يا كميسيون تحقيق، هنگام رسيدگى به اعتبارنامه خود را ندارند. درصورتى كه از طرف شعبه يا كميسيون يا با تقاضاى خود براى اداى توضيحات دعوت شوند، حق رأى نخواهند داشت ولى حق اظهارنظر دارند.

2- تعيين اعضاي كميسيون‌ها

ماده 40- به‏منظور آشنايى نمايندگان با سوابق تحصيلى و كارى يكديگر معاونت قوانين موظف است قبل از تشكيل شعب براى تعيين اعضاى كميسيون‏ها، اسامى نمايندگان به همراه تحصيلات (مستند) و تجربه و سابقه عضويت در كميسيون‏ها (درصورتى كه سابقه نمايندگى داشته باشند) را تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد.

تشخيص صلاحيت اعضاي هر شعبه براى عضويت در كميسيون‏هاى مجلس براساس پيشنهاد نماينده و رأى اكثريت نسبى اعضاي شعبه خواهد بود. هر نماينده ملزم است براى عضويت در يك كميسيون، حداقل دو كميسيون را به ترتيب اول و دوم پيشنهاد دهد.

ماده 41- هيأت رئيسه پس از دريافت گزارش بدوى شعب درباره نامزدهاى كميسيون‏هاى مجلس اين گزارش را تكثير و درميان نمايندگان توزيع مى‏نمايد. چهل و هشت ساعت پس از اين توزيع، شعب مجدداً تشكيل جلسه مى‏دهند و با توجه به گزارش منتشرشده و بررسى همه اولويت‌ها، دوباره نامزدهاى خود را براى هر كميسيون انتخاب و به هيأت رئيسه گزارش مى‏دهند.

در صورتى كه تعداد افراد معرفى‏شده از طرف شعب براى هر كميسيون بيش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفى‏شده براى هر كميسيون با دعوت يكى از نواب رئيس تشكيل جلسه مى‏دهند تا در مورد افراد موردنياز در كميسيون به توافق برسند. در صورتى كه توافق لازم به عمل نيايد افراد موردنياز هر كميسيون در جلسه‏اى با دعوت يكى از نواب رئيس با حق رأى و شركت رؤساى شعب با رعايت اولويت‌هايى مانند تخصص، تجربه و سابقه عضويت در آن كميسيون و با رأى مخفى تعيين خواهند شد.

تبصره 1- نمايندگان مذكور حق شركت در جلسه فوق جهت دفاع از پيشنهاد خود را دارند اما رأى‏گيرى بدون حضور آنان صورت مى‏گيرد مفاد اين تبصره شامل رؤساى شعب نيز مى‏باشد.

تبصره 2- بين افرادى كه رأى مساوى آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مى‏شود قرعه‏كشى انجام مى‏گيرد.

تبصره 3 - افرادى كه طبق اين ماده براى كميسيون اول موردنظر خود انتخاب نشوند در كميسيون دوم مورد تقاضاى خود، در صورتى كه از متقاضيان اولويت درجه اول تكميل نشده باشد، قرارداده خواهند شد. اگر در اين مرحله نيز تعداد افراد بيش از تعداد مورد نياز كميسيون باشد مجدداً با رعايت اولويت‌هاى فوق‏الذكر و با رأى اكثريت هيأت‌رئيسه و رؤساى شعب براى كميسيون دوم انتخاب مى‏شوند و كسانى كه در اين مرحله نيز براى كميسيون دوم مورد تقاضاى خود انتخاب نشوند به تشخيص اكثريت اعضاء جلسه مشترك فوق‏الذكر براى يكى از كميسيون‏هاى ديگر مجلس تعيين مى‏گردند.   

ب - كميسيون‏ها

ماده 42- مجلس داراى كميسيون‏هاى خاص شامل كميسيون‌هاي مشترك، ويژه، تلفيق، تحقيق، تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس، اصل نودم (90) قانون اساسي، و كميسيون‏هاى تخصصى با محدوده وظايف مشخص به‏شرح مواد اين آيين‏نامه خواهد بود. تعداد اعضاي كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس هر كدام پانزده نفر و اعضاي ثابت كميسيون اصل نودم(90) قانون اساسي و تعداد اعضاي كميسيون‌هاي تخصصي و نيز نفرات عضو با رعايت مواد اين آيين‌نامه و رأي اكثريت نسبي اعضاي جلسه مشترك هيأت رئيسه و رؤساي شعب تعيين مي‌شود و تعداد اعضاي كميسيون‌هاي مشترك، ويژه و تلفيق طبق مواد اين آيين‌نامه تعيين مي‌شوند.

تبصره- تعيين مصاديق و تهيه شرح وظايف و اختيارات كميسيون‌ها با رعايت كليت آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي توسط هيأت رئيسه مجلس يا هريك از كميسيون‌ها و يا حداقل پنجاه‌نفر از نمايندگان پيشنهاد مي‌شود و پس از تصويب در جلسه مشترك هيأت رئيسه مجلس، اعضاي كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي و رؤساي كميسيون‌هاي تخصصي اجراء مي‌شود.

جلسه مشترك فوق‌الذكر به رياست رئيس يا يكي از نواب رئيس مجلس و با حضور حداقل دوسوم اعضاء رسميت مي‌يابد و مصوبات آن با رأي حداقل دوسوم اعضاي حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.

1- كميسيون‌هاي خاص

1-1- كميسيون مشترك

ماده 43- درمورد طرحها و لوايحى كه به تشخيص هيأت رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسى داشته باشد، كميسيون مشترك تشكيل مى‏گردد. تعداد اعضاي كميسيون مشترك بيست وسه نفر مي‌باشد. تعيين سهم هر كميسيون به‌وسيله هيأت‌رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذي‌ربط مي‌باشد.

كميسيون مشترك در انتخاب هيأت رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيون‏ها اقدام مى‏نمايد.

2-1- كميسيون ويژه

ماده 44- در مسائل مهم و استثنائى كه براى كشور پيش مى‏آيد و دراين خصوص تشكيل كميسيون ويژه‏اى براى رسيدگى و تهيه گزارش ضرورت پيدا مى‏كند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل مى‏شود. اعضاى كميسيون ويژه كه پانزده نفر خواهند بود، مستقيما در جلسه علنى توسط نمايندگان با رأى مخفى و اكثريت نسبى انتخاب خواهند شد.

هيأت رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيون‏ها انتخاب خواهد شد.

تبصره- هيأت رئيسه مجلس مي‌تواند طرحها و لوايحي را كه در حوزه مسائل مربوط به كميسيون ويژه تشخيص دهد به آن كميسيون ارجاع نمايد.

3-1- كميسيون تلفيق

ماده 45- به‏منظور تنظيم اصول و مفاد برنامه‏هاى توسعه و لوايح بودجه كل كشور و ايجاد هماهنگى بين كميسيون‏هاى تخصصى مجلس شوراى اسلامى، پس از تقديم لايحه مربوط توسط دولت به مجلس، كميسيون تلفيق مركب از اعضاى ذيل تشكيل مى‏گردد:

1- كليه اعضاى كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات

2- دو‏نفر از هريك از كميسيون‏هاى ديگر (غيراز كميسيون‏هاى تحقيق و تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس)

اعضاى مذكور در بند (2) توسط كميسيون‏هاى مربوطه انتخاب و به هيأت رئيسه مجلس معرفى مى‏شوند.

مأموريت اين كميسيون تا تصويب نهائى قانون برنامه توسعه و يا لايحه بودجه سالانه كل كشور ادامه مى‏يابد.

تبصره- كميسيون تلفيق با حضور اكثريت مطلق اعضاء رسميت مي‌يابد.

4-1- كميسيون تحقيق

ماده 46- به منظور بررسى اعتبارنامه‏هايى كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوى نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاى خود را كه آگاهى بيشترى به مسائل حقوقى داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به‏عنوان اعضاى اصلى و على‏البدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علنى قرائت گردد.

5-1- كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس

ماده 47- هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاي خود را كه واجد صلاحيت باشد براى تشكيل كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس معين و نتيجه را به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون علاوه بر انجام وظايف مقرر در اين آيين‌نامه طرحهاى مربوط به اصلاح آيين‏نامه داخلى مجلس را رسيدگى كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مى‏نمايد تا مطابق آيين‏نامه مورد بررسى قرار گيرد.

6-1- كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسى

ماده 48- به منظور سامان دادن و كارآمد سازي مجلس و نمايندگان، خصوصاً نسبت به طرز كار قواي مجريه و قضائيه و مجلس مبتني بر اصول متعدد قانون اساسي بالاخص اصل نودم(90)، كميسيوني به نام اصل نودم(90) قانون اساسي تشكيل مي‌گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد. اعضاي اين كميسيون به شرح ذيل است:

1- از هركميسيون تخصصي يك‌نفر با معرفي كميسيون مربوطه

2- هشت نفر ازنمايندگان كه توسط رؤساي شعب و هيأت رئيسه به عنوان اعضاي ثابت انتخاب مي‌شوند.

تبصره 1- رئيس كميسيون با پيشنهاد هيأت رئيسه مجلس از بين اعضاي ثابت كميسيون و با رأي مجلس براي مدت يكسال انتخاب مي‌گردد.

تبصره 2- اعضاي ثابت كميسيون نبايد عضو كميسيون‌هاي تخصصي مجلس باشند.

 

2- كميسيون‏هاى تخصصى

ماده 49- هريك از كميسيون‏هاى تخصصى مجلس كه مطابق اين آيين‏نامه تشكيل مى‌گردند در محدوده تخصصى خود داراى وظايف و اختياراتى به شرح زير مى‏باشند:

1- بررسي‌طرحها و لوايح ارجاعي و گزارش‌آن به مجلس‌شوراي‌اسلامي.

2- بررسي و تصويب آزمايشي طرحها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمان‌ها، شركتها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي

3- رسيدگي به درخواست‌هاي تحقيق و تفحص

4- رسيدگي به سؤال نمايندگان از رئيس جمهور و وزيران

5- بررسي موارد ارجاعي از لوايح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به كميسيون تلفيق

6- كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارش‌هاي عملكردي و نظارتي از اجراي قوانين مربوط به دستگاههاي ذي‌ربط

7- تهيه گزارش موردي و سالانه در خصوص امور اجرائي دستگاهها و نحوه اجراي قوانين به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نكات مثبت، منفي و پيشنهاد نحوه اصلاح آن و تقديم گزارش به مجلس جهت قرائت

تبصره 1- كميسيون‌ها رأساً يا با تقاضاي حداقل ده نفر از نمايندگان مي‌توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات يا سوء مديريت، با دعوت از مسؤولان ذي‌ربط موضوع را بررسي نموده و گزارش آن را به هيأت رئيسه ارائه نمايند. درصورتي كه درخواست بررسي از سوي نمايندگان باشد حداكثر پنج نفر از آنها مي‌توانند در تهيه گزارش با كميسيون مشاركت نمايند. هيأت رئيسه مي‌تواند گزارش مذكور را در دستور كار مجلس قراردهد. در اين‌صورت سخنگوي كميسيون و نماينده دولت هركدام به ميزان پانزده دقيقه و شش‌نفر از نمايندگان به قيد قرعه از بين متقاضيان هركدام به ميزان پنج دقيقه، نظرات خود را بيان مي‌نمايند.

هرگاه كميسيون همراه با گزارش پيشنهادهايي براي تصويب به مجلس ارائه نمايد با رعايت مفاد آيين‌نامه داخلي در دستور حداكثر دوهفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آيين‌نامه داخلي رسيدگي مي‌شود. نمايندگان مي‌توانند پيشنهادهاي خود را تا چهل و هشت ساعت پس از پايان قرائت گزارش به كميسيون تحويل نمايند. كميسيون تا يك هفته گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه مي‌دهد. درصورتي‌كه كميسيون در گزارش خود، درمورد ناكارآمدي مسؤول ذي‌ربط دلايلي ارائه نمايد، مراتب توسط هيأت رئيسه به بالاترين مقام مسؤول مذكور براي اقدام مقتضي اعلام مي‌گردد.

تبصره 2- پاسخ دولت راجع به گزارش‌هاى كميسيون‏هاى تخصصى در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست كميسيون‏هاى تخصصى، موضوع گزارش‌هاى ياد شده جهت بررسى به كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسى خود را به مجلس ارائه خواهد كرد.

تبصره 3- كميسيون‏هاى تخصصى مجلس مى‏توانند به تعداد كافى مشاور ذى‏صلاح به ويژه از ميان نمايندگان ادوار گذشته كه در مسائل كميسيون صاحب تخصص و تجربه باشند از طريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.

1-2- كميسيون آموزش و تحقيقات

ماده 50- كميسيون آموزش و تحقيقات براى انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومى، آموزش فنى و حرفه‏اى، آموزش عالى، تحقيقات و فناورى، مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

2-2- كميسيون اجتماعي

ماده 51- كميسيون اجتماعى براى انجام وظايف محوله در محدوده امور ادارى و استخدامى، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

3-2- كميسيون اقتصادي

ماده 52- كميسيون اقتصادى براى انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارايى، بازرگانى داخلى، بازرگانى خارجى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

4-2- كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي

ماده 53- كميسيون امنيت ملى و سياست خارجى براى انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجى، دفاع، اطلاعات و امنيت مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

 

5-2- كميسيون انرژي

ماده 54- كميسيون انرژى براى انجام وظايف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاههاى آبى و برقى، انرژى اتمى و انرژى‏هاى نو مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

6-2- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات

ماده 55- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براى انجام وظايف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات و امور مالى مجلس و آمار و خدمات عمومى فنى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

تبصره- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصى در ماده (49) واين ماده موظف است نسبت به امور زير اقدام نمايد:

1- نظارت و مراقبت بر اجراى مقررات بودجه و امور مالى مجلس و نحوه هزينه كردن آن

2- رسيدگى به عملكرد بودجه سالانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريورماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ مى‏گردد.

3- بازرسى و رسيدگى دقيق و نظارت درمورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراى اسلامى و ارائه گزارش سالانه جهت چاپ و توزيع بين نمايندگان

7-2- كميسيون بهداشت و درمان

ماده 56- كميسيون بهداشت و درمان براى انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستى، تأمين اجتماعى و بيمه‏هاى اجتماعى و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

8-2- كميسيون شوراها و امور داخلي كشور

ماده 57- كميسيون شوراها و امورداخلي كشور براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست داخلي، شوراها، امور غيرعمراني شهرداري‌ها و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آيين‌نامه تشكيل مي‌شود.

9-2- كميسيون صنايع و معادن

ماده 58- كميسيون صنايع و معادن براى انجام وظايف محوله درمحدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمى، صنايع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

10-2- كميسيون عمران

ماده 59- كميسيون عمران براى انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابرى، مسكن، عمران شهرى و عمران روستايى و امور عمراني شهرداري‌ها و دهياري‌ها مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

11-2- كميسيون فرهنگي

ماده 60- كميسيون فرهنگى براى انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعى، تربيت بدنى و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

12-2- كميسيون قضائي و حقوقي

ماده 61- كميسيون قضائى و حقوقى براى انجام وظايف محوله درمحدوده قضائى و حقوقى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

13-2- كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي

ماده 62- كميسيون كشاورزى، آب و منابع طبيعى براى انجام وظايف محوله درمحدوده كشاورزى، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست و هواشناسى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

3- مقررات مشترك كميسيون‌ها

ماده 63- هريك از كميسيون‏هاى تخصصى مجلس موظف است از ميان اعضاى خود كميته و يا كميته‏هاى فرعى متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميته‏هاى فرعى داراى يك رئيس، يك نائب رئيس و يك دبير خواهند بود كه توسط اعضاى همان كميته انتخاب مى‏گردند. مصوبات كميته‏هاى فرعى بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.

ماده 64- پس از انتخاب اعضاى كميسيون‏ها، هر كميسيون به رياست مسن‏ترين عضو و با حضور حداقل دوسوم اعضاي خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نائب‌رئيس، يك سخنگو و دو دبير با رأى مخفى با ورقه با اكثريت نسبى به مدت يك‌سال انتخاب مى‏نمايد.

تبصره- معاونت قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كارى و ميزان تحصيلات اعضاى هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت رئيسه آن كميسيون دراختيار اعضاء قرار دهد.

ماده 65- مناط اعتبار براى رسميت جلسه كميسيون‏ها حضور حداقل دوسوم اعضاء مى‏باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.

ماده 66- هر نماينده هر شش ماه مى‏تواند پس از گذشت شش ماه از آغاز كار هر دوره مجلس از طريق هيأت رئيسه تقاضاى تغيير كميسيون را بنمايد. اين تغيير و انتقال با موافقت اكثريت اعضاي‌كميسيون‏هاى ذى‏ربط انجام مى‏پذيرد.

ماده 67- رئيس مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به‏عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار مى‏دهد تا نسبت به امور كارشناسى و ادارى مربوطه از قبيل ارتباط با هيأت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيون‏ها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگانى اوراق و پرونده‏ها، تسريع جريان امور دفترى و تهيه صورتجلسات و ساير امور ادارى اقدام نمايد.